Hasan Ali Yücel, Lord Stratford Canning’in Türkiye Hatıraları adlı esere yazdığı Giriş’te özellikle Kırım Harbi esnasındaki Sinop Faciası üzerinde durmuştur(XXVII-XXX). Tarihimizde az bilinen bu olayı hatırlatalım ve verdiğimiz şehitleri bu kısa yazımızda sevgi ve rahmetle yâd edelim.

 Kırım Harbi’nde önce Doğu Anadolu’daki Türk ordusu Ruslarla savaşa başlamış ve başlangıçta başarılı olup bir kaleyi de ele geçirmişlerdi. Ancak Karadeniz kıyıları savunmasızdı. Bu amaçla 1853 Kasımında Batum’a Patrona Mustafa Paşa komutasında bir filo mühimmat sevk etmek için gönderilmiş, Patrona Osman Paşa komutasındaki diğer bir filo ise Sinop limanına doğru yola çıkarılmıştı. 13 Kasım 1853 tarihinde Patrona Osman Paşa’nın komuta ettiği filo Sinop limanına girmiştir. Bu filoda; Avniilah, Nizamiye, Kaid-i Zafer, Nesim-i Zafer, Fazlıilah, Navügi Bahri, Dimyad adlı yedi firkateyn, Necm-feşan, Feyz-i Mabud, Gülisefid adlı üç korvet ve üç vapur bulunmaktaydı.

30 Kasım 1853 tarihinde Rus amiral Nakhimof komutasındaki Rus filosu, Sinop limanının ağzını tutup, Türk donanmasından teslim olmasını istedi. Patrona Osman paşa teslim isteğini reddetti ve dövüşeceğini bildirdi. Akabinde Nizamiye firkateyni ateşe başladı. Öğleden önce başlayan savaş iki buçuk saat sürdü. Çok isabet alan Navügi Bahri firkateyni kaptanı Ali Bey, cephaneliği ateşleyerek Rusların gemiyi ele geçirmesini engelledi. Çarpışmada gemilerde bulunan 4.000 leventten 2.000 levent şehit oldu. Sinop limanı kıpkırmızı oldu. Denizin üzeri insan ve gemi parçaları ile doldu.

Komutan Patrona Osman Paşa ayağından yaralandı ve iki firkateyn kaptanı ile yüz yirmi beş leventle beraber esir düştü. Komutanlardan Bozcaadalı Riyale Hüseyin Paşa, başına isabet eden bir gülle ile şehit oldu. Paşanın naşı savaştan sonra denizde bulunup Sinop’ta Seyit Bilal türbesi yakınında defnedilmiştir. Sinop’un yarısı Rus toplarından çıkan güllelerle tahrip olmuş ve harabe haline gelmiştir.

            Sinop Faciası olurken İngiltere ve Fransa donanmaları Boğaz’da demirlidir. Lord Canning, Sinop Faciası öncesi en azından bir filonun Karadeniz’de devriye gezmesini istemiştir. Zira Sivastopol’deki Rus donanması ile Boğazlar arasında hiçbir engel bulunmamaktadır. Fransızlar ise Karadeniz’e filo çıkarmaya karşıdırlar. Bu sırada Sinop faciası meydana gelir. Bu olay öncelikle Rusların barbarlığını gösteren bir olaydır. Diğer yandan İngiliz ve Fransız donanmalarının Türk topraklarını koruma amaçlı boğazlarda bulunduğu Ruslara resmen bildirilmiştir. Üstelik Türk donanması Ruslara saldırmamıştır. Limanda yatarken saldırıya uğramış ve batırılmıştır.

            İngiliz Dış İşleri Bakanı Lord Clarendon, bu olayı Rusların bir meydan okuması olarak değerlendirmiştir. St. Petersbourg’a yolladığı notada, “Sinop limanında tecavüze uğrayan yalnız Türk filosu değildir. Sultana ait toprakları her türlü saldırıdan korumayı üzerimize almış bulunuyoruz ve bu vaadimizi neye mal olursa olsun yerine getirme kararındayız”(s.218)demeketedir. Ayrıca Lord Clarendon Fransız meslektaşıyla beraber, Sinop Faciası benzeri bir felaketin tekrarlanmaması için Karadeniz’i kontrol altına almaları ve Rus donanmasının Karadeniz’de serbest dolaşımını engellemelerini Boğaz’daki İngiliz ve Fransız donanmalarına emretmiştir.

            Kırım Harbi, Sinop Faciası ile başlamıştır. Kırım Harbi’nin başında Mekke Şerifi Abdülmuttalib Efendi, Osmanlı Devleti’ne isyan teşebbüsünde bulunmuştur. Gerekçesi ise İngiliz ve Fransızlar ile Ruslara karşı müttefik olan Türklerin Hıristiyanlarla ittifakları dolayısıyla mürted oldukları savıdır. Mekke Şerifi, Hıristiyanlarla anlaşan Osmanlı Türkleri’nin dinden döndüklerini ancak bunu ilan etmediklerini, yakında edeceklerini propagandası ile Hicaz’da isyan etmiştir. Bu isyan da bastırılmıştır.

Sinop Faciası ve bu faciada şehit düşenleri bir kere daha elem ile hatırlayıp, şehitlere ve gazilere Allah’tan rahmet diliyorum.